مرتضى مطهرى
226
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )
كه به حق ديگران تجاوز نمىكند ، مال كسى را نمىبرد ، متعرض ناموس كسى نمىشود ؛ اما آن كه جود مىكند و ايثار مىنمايد نه تنها مال كسى را نمىبرد بلكه از مال خود و دسترنج خود به ديگران جود مىكند ، نه تنها نوبت كسى را نمىگيرد ، نوبت خود را هم احياناً به ديگران مىدهد ، نه تنها بر كسى جراحتى وارد نمىآورد بلكه در بيمارستانها و ميدانهاى جنگ و در كلبهها و خانههاى بينوايان به سر وقت بيماران و مجروحين مىرود ، دارويى به كامشان مىريزد ، مرهمى به جراحتشان مىگذارد ، مجاناً شغل پرستارى بيماران را براى خود انتخاب مىكند ، نه تنها خون كسى را نمىريزد بلكه حاضر است خون خود را فداى خير جامعه كند . پس ، از نظر ملكات اخلاقى و صفات شخصى ، البته جود از عدل بالاتر است ، بلكه طرف قياس نيستند . عدل و جود از نظر اجتماعى اما از نظر زندگى اجتماعى چطور ؟ از نظر زندگى اجتماعى و از جنبهء عمومى كه افراد اجتماع را به صورت يك واحد در مىآورد ، از اين نظر كه بنگريم مىبينيم كه عدل از جود بالاتر است . عدل در اجتماع به منزلهء پايههاى ساختمان است و احسان از نظر اجتماع به منزلهء رنگآميزى و نقاشى و زينت ساختمان است . اول بايد پايه درست باشد ، بعد نوبت به زينت و رنگآميزى و نقاشى مىرسد . اگر « خانه از پاىبست ويران است » ديگر چه فايده كه « خواجه در بند نقش ايوان » باشد ؟ اما اگر پايه محكم باشد ، در ساختمانِ بىنقاشى و بىرنگآميزى هم مىتوان زندگى كرد . ممكن است ساختمانى فوقالعاده نقاشى خوب داشته باشد و ظاهرش جالب باشد ، اما چون پايه خراب است يك باران كافى است آن را بر سر اهلش خراب كند . بعلاوه همين جودها و احسانها و ايثارهايى كه در مواقعى خوب و مفيد است و از نظر جودكننده فضيلتى بسيار عالى است ، از نظر گيرنده فضيلت نيست ، حساب او را هم بايد كرد ، حساب اجتماع را هم بايد كرد ؛ اگر رعايت موازنهء اجتماعى نشود و حسابنكرده صورت بگيرد ، همين فضيلت اخلاقى موجب بدبختى عمومى و خرابى اجتماع مىگردد . صدقات زياد و اوقاف زياد و حسابنكرده ، نذورات زياد و حسابنكرده در هرجا كه وارد شده مانند سيل جامعه را خراب كرده ، روحيهها را